Het begin van vele dingen
De architect Max van Huut (1947) ontvangt mij in het voormalige hoofdkantoor van de Nederlandsche Middenstandsbank (NMB, later ING) in Amsterdam Zuidoost. Het gebouw is nu getransformeerd door Wonam & Zadelhoff en de Gemeente Amsterdam. Het is een toonbeeld van organische architectuur in Nederland, bijgenaamd Zandkasteel.
Na de ontvangst trakteert hij op koffie met iets erbij in het DE Café, gehuisvest in het gebouw. Hij heeft net een ander interview achter de rug en moet eerst even uitblazen. We raken direct aan de praat. Hij werkt nog steeds als architect, vooral van huis uit en ook vanuit Zandkasteel, onder eigen naam, niet meer als partner van het bureau Alberts & Van Huut. Tevens is hij als architect betrokken geweest bij de transformatie van het voormalige bankgebouw naar een mixed-use met vele functies.
Praten over het leven
‘Het café heeft geen toegang meer vanuit de centrale hal,’ legt hij uit. ‘Het is nu altijd bereikbaar vanaf het plein. Toen de bank eruit ging kreeg het gebouw een multifunctionele bestemming, met een onderwijsinstelling, appartementen, een theater, vergaderruimtes en coworkingspaces.’
Ton Alberts ontmoette hij op de Academie van Bouwkunst in Amsterdam, waar Alberts les gaf. ‘Ik ging naar hem toe aan het begin van de avond om te solliciteren in 1975. Dit was op verzoek van Ton. We hebben het de hele avond over het leven gehad, helemaal niet over werk. Toen we in 1978-1979 de opdracht kregen voor het woonhuis van de bouwer Herman de Waal in Utrecht hadden we al veel woningbouw gedaan. Maar nog niet eerder zo’n vrije organische opdracht gekregen en gebouwd. Het was Herman zijn jongensdroom. Herman stond in die zin echt aan de geboorte van het bureau.’
Zoetermeer
‘Het is begonnen in Zoetermeer waar Alberts een opdracht had voor een grote hoeveelheid woningen. We liepen daar door de weilanden samen met De Waal om na te denken over de uitbreidingsplannen van de gemeente. Er waren veel slootjes en stroompjes en de wethouder zei dat het allemaal weg mocht. Waarop Herman zei: “Ik ga ze juist breder maken.” Hij wilde in een park staan waar de kinderen zouden kunnen schaatsen en in bootjes varen. Hij moet nu ergens begin 90 zijn, maar hij is heel jong van geest.’
Voor een interview met Herman de Waal: klik hier!
Kleimodel
‘De betonnen constructie van het huis was er al. We werkten samen aan het kleimodel op de bouwplaats. De wanden van het model waren uitgevoerd in foam. Wij begonnen daar tegenaan te boetseren met plasticine, een plastisch materiaal dat lang zacht blijft. Dit zijn mijn boetseerduimen’, hij steekt zijn beide duimen omhoog.
‘Helaas is het origineel kapot gevallen en flink beschadigd. Op de bouwplaats is alles goed gegaan, maar toen het model ging reizen voor tentoonstellingen ging het mis. ‘Bij de douane heeft iemand het laten vallen. Onder onze begeleiding is het gerestaureerd, maar het dak kan er niet meer af. En het heeft een andere kleur gekregen. Het eerste model was roodbruin.’
Vrije vormgeving
‘Elke vorm heeft vormkracht. De vormen van de gebouwde omgeving hebben invloed op mensen, op hoe ze zich voelen, op hun creativiteit. Wij noemen het organisch bouwen. De vormen kunnen spontaan groeien, omdat we het werk organiseren met elkaar samen, met opdrachtgever, architecten en ambachtslieden. Deze laatste kunnen iets maken met hun handen, ze hebben geleerd om “aan de draad te metselen”. In Huis De Waal kregen ze de vrijheid, de vormen mochten zachte rondingen hebben, zoals in de natuur. Wij speelden letterlijk, ook Ton en ik, vol verwachting en we verbaasden ons wat je allemaal kan creëren, wat een feest!’
Als Max van Huut mij later rond leidt in het voormalige hoofdkantoor van de NMB/ING, begroet hij links en rechts mensen en raakt in gesprek. Tijdens de wandeling vertelt hij verder. ‘De Raad van Bestuur heeft allerlei projecten bekeken, onder andere de tekeningen van de prijsvraag in Rotterdam. Deze mensen zijn ook in Huis De Waal komen kijken. De NMB-opdracht was ons eerste grote, organische gebouw. We werkten op dezelfde manier als bij Huis De Waal, alleen zijn hier wèl heel veel bouwtekeningen gemaakt. In Huis de Waal staat een flinke kolom, waarbij de elektricien spontaan een nis bedacht voorzien van een lamp die rond loopt aan alle kanten. Zo werd in het werk een prachtige verlichting geboren!’
Zandkasteel
‘Ze noemen dit Zandkasteel omdat het gebouwd is volgens de principes van de natuur, we zijn er allemaal onderdeel van. In de natuur heb je ook geen rechte hoeken. Architectuur kan net als in de natuur caleidoscopisch zijn. In Huis de Waal zie je ook die constante vormverandering. Het is dezelfde verwondering van langs een meanderende rivier te lopen. Bij elke stap, om elke bocht ontstaat een nieuw lijnenspel, een nieuw perspectief, dat is hoopgevend.’
‘De Japanse tuin en de overige tuinen die hierachter liggen, zijn een stepping stone in de stad, voor planten en diertjes die hier kunnen overwinteren.’ Met de organische tuin hadden Alberts en Van Huut al kennis gemaakt bij Huis De Waal. ‘Vanwege het goede contact vroegen wij opnieuw Jørn Copijn, van huis uit imker en selfmade landschapsarchitect, die achter Huis De Waal een terrastuin met wilde planten heeft aangelegd. Zowel in de tuin in Utrecht als in de Japanse daktuin in Amsterdam is een cascade aangebracht. Het water stroomt door het verval. Het leven in het bewegende water zorgt voor de helderheid en gezondheid van het water.’
Sluieren op een hoogwerker
Het schilderwerk in het NMB-gebouw was uitgevoerd volgens de fresco-techniek: laag op laag. Er zat een bepaalde systematiek in de kleurkeuze. ‘Aan de zonkant waren koele kleuren aangebracht en aan de schaduwkant warme kleuren. Door het aanbrengen van transparante kleuren, genoemd ‘sluieren’ of ‘lazuren’, ontstaat een levendige kleur, een ruimtelijk schilderij, dat de architectuur versterkt. Het is een geliefde techniek in de organische architectuur.’
‘We hebben nu tot tien meter boven de grond de sluiering opnieuw aangebracht maar alleen in de vides van de torens van Zandkasteel. Mijn vrouw Patricia heeft het werk uitgevoerd met blokkwasten vanaf de steiger en een hoogwerker. De wanden zijn weer levend, alsof ze ademen.’
Schilderen met de zon
Een tiental kunstenaars werkten mee om het bankgebouw tot een plaats te maken waar architectuur en kunst zijn geïntegreerd en waar het gebouw een positieve invloed heeft op de mensen. ‘Gekleurde glaskunst en lichtinstallaties voor de tien torens werden gemaakt door Joost van Santen en Judith Gor. In de binnenstraat zijn ramen van gekleurd glas aangebracht van de toen 30-jarige Udo Zembok. Deze sunpaintings toveren met licht, het is als schilderen met de zon.’
‘Ook Abel Blom werkte mee aan het gebouw. Geef Abel een “knuffel terug” van mij, als je hem weer ziet.’
Bekijk het Huizenportret over Huis De Waal: klik hier!
Tekst: Barbara Laan
Foto’s: Bert Muller
Copyright: SHI/BMbeeld 2026
